“Tập sách này là một nỗ lực tìm hiểu về sự xuất hiện, vai trò và vị trí của người phụ nữ trong dòng lịch sử cứu độ, bởi lẽ thực sự đã có “một số phụ nữ làm chúng tôi ngạc nhiên” (Lc 24,22). Đó là cuộc hành trình dài nhìn lại và đánh giá cao những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng của họ, vốn đôi khi bị bỏ quên hoặc xem nhẹ trong các ghi chép lịch sử. Những người phụ nữ ấy hiện lên vô cùng đa dạng, và để bắt đầu, chúng ta cần quay về nguồn cội với các nhân vật trong Kinh Thánh. Họ không chỉ là những nhân vật phụ trợ mà chính là những tác nhân tích cực, góp phần kiến tạo nên lịch sử dân Chúa và chuẩn bị cho công trình cứu độ. Họ là những kiểu mẫu và phản ánh cho nhiều bóng dáng phụ nữ ngày nay, mang đến thông điệp quý giá.
Bước sang thời kỳ đầu của Giáo Hội, hình ảnh người phụ nữ tiếp tục toả sáng. Họ là những môn đệ trung kiên theo Chúa Giêsu, là những người đầu tiên loan báo Tin Mừng Phục Sinh, và là những cột trụ trong cộng đoàn, hay nữ tử đồng trinh, tử đạo. Các bà đạo đức, các nữ tu tiên khởi đã dùng đức tin, lòng mến và đôi khi cả mạng sống mình để vun đắp cho Giáo Hội thuở sơ khai. Không dừng lại ở lĩnh vực đức tin và đức ái, lịch sử còn chứng kiến sự đóng góp của những người nữ có bộ óc giỏi giang, xuất thân và toả sáng trong nhiều lĩnh vực. Đó là các nữ thần học gia sâu sắc, các nữ học giả uyên bác, cho đến những nghệ sĩ, nhà giáo dục và nhà từ thiện đã dùng tài năng và trí tuệ để phụng sự Thiên Chúa và phục vụ tha nhân.
Tuy nhiên, hành trình ấy không phải là không có những bước ngoặt hoặc sai lạc. Cũng đã xuất hiện một số phụ nữ, vì những động cơ và hoàn cảnh phức tạp, đã đi vào những lối rẽ sai lầm, thậm chí chống đối lại đức tin chân chính, để lại những hệ quả đáng tiếc trong dòng chảy lịch sử. Tương tự, một số phong trào hay trào lưu có liên quan đến phụ nữ, dù khởi phát với những ý hướng có thể tốt đẹp, nhưng dần dà đã bộc lộ những vấn đề về thần học hoặc thực hành, tạo nên những thách thức và chia rẽ cho cộng đoàn đức tin.
Và khi điểm lại toàn bộ cuộc hành trình ấy, hình ảnh người phụ nữ vĩ đại nhất trong công trình cứu độ của Thiên Chúa chính là Đức Maria. Mẹ đã luôn có thái độ khiêm hạ qua tiếng “Xin Vâng”, và là khuôn mẫu trọn hảo của đức tin, đức cậy và đức mến. Mẹ là Evà mới, là Mẹ của Giáo Hội, và là người đã cộng tác cách độc nhất vô nhị vào mầu nhiệm Nhập Thể và Cứu Chuộc. Nơi Mẹ, vị trí và vai trò của người phụ nữ trong lịch sử cứu độ đạt tới đỉnh cao và sự viên mãn, trở thành ánh sao dẫn đường cho mọi Kitô hữu trên hành trình tìm kiếm và đáp lại tiếng gọi của Thiên Chúa.
Tập sách này được triển khai dưới một phương pháp tiếp cận phong phú, đa chiều, cố gắng hài hoà giữa hai chiều kích lịch sử và thần học. Về mặt lịch sử, tập sách đi sâu vào các dữ liệu, bối cảnh và diễn tiến cụ thể, nhằm tái hiện cách chân thực và sống động nhất sự hiện diện của người phụ nữ qua các thời kỳ. Song song đó, chiều kích thần học giúp lý giải, suy tư và khai mở ý nghĩa đức tin từ những sự kiện và nhân vật ấy, để thấy được sự quan phòng và sứ vụ đặc biệt của họ trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa. Trên nền tảng kép ấy, cuốn sách liệt kê, kết nối và mở rộng những câu chuyện riêng lẻ thành một dòng chảy liên tục và đầy dấu ấn. Từ Cựu Ước đến Tân Ước, từ buổi bình minh của Giáo Hội cho đến những thăng trầm của các thời đại, độc giả sẽ nhận ra một chứng tá tập thể hùng hồn: người phụ nữ luôn hiện diện như những cộng tác viên tích cực, những chứng nhân kiên trung, và những người gìn giữ, vun đắp đức tin bằng chính cuộc sống, tình yêu và đôi khi bằng cả sự hy sinh thầm lặng của mình. Dòng chảy ấy vừa phản ánh bối cảnh xã hội và thần học của từng thời, vừa cho thấy sức sống bền bỉ và sự đóng góp không thể thay thế của họ vào hành trình đức tin chung của toàn thể Dân Chúa. Trong dòng chảy ấy, dĩ nhiên, có cả mặt tối lẫn mặt sáng.
Một điểm yếu không thể tránh khỏi của tập sách này chính là sự giới hạn về phạm vi và số lượng. Trước một kho tàng lịch sử mênh mông với vô vàn gương mặt phụ nữ đáng kính, tác phẩm không thể (và cũng không có tham vọng) liệt kê hay trình bày đầy đủ tất cả. Thay vào đó, phương pháp được lựa chọn là tập trung vào những gương mặt đại diện, tiêu biểu cho mỗi thời kỳ, mỗi khuynh hướng linh đạo hoặc mỗi loại hình đóng góp. Ở mỗi nhân vật, tập sách chỉ nêu lên những nét chính yếu nhất về cuộc đời, linh đạo, ảnh hưởng hoặc một vài điểm nổi bật đặc sắc, nhằm phác hoạ một bức chân dung đủ để nhận diện và suy ngẫm, thay vì một tiểu sử toàn diện.
Một giới hạn khác cần được thừa nhận là sự thiên lệch về địa lý. Phần lớn các nhân vật được đề cập tập trung ở không gian văn hoá và Kitô giáo châu Âu. Điều này chủ yếu xuất phát từ tính chất phong phú và dễ tiếp cận của các nguồn tư liệu, nghiên cứu về khu vực này. Tác giả ý thức rất rõ rằng, trong suốt chiều dài lịch sử, tại châu Á, châu Phi, châu Mỹ Latinh hay nhiều vùng đất khác, hẳn đã và đang có rất nhiều phụ nữ anh tài, thánh thiện và dấn thân với những đóng góp vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, do những hạn chế khách quan về tài liệu tham khảo, ngôn ngữ và kiến thức chuyên sâu, tập sách chưa thể khai triển xứng đáng về họ. Sự thiếu vắng này không hề mang ý nghĩa đánh giá thấp, mà trái lại, nó mở ra một cánh cửa cho những nghiên cứu và bổ sung trong tương lai, để bức tranh về “dấu ấn phụ nữ trong lịch sử cứu độ” ngày càng trở nên toàn diện và phong phú hơn.
Qua những trang sách này, chúng tôi tha thiết mong muốn góp phần mang đến một cái nhìn mới, sâu sắc và trọn vẹn hơn về người phụ nữ trong hành trình đức tin. Họ không phải là những nhân vật phụ trong hậu trường lịch sử, mà chính là những con người bản lĩnh, anh hùng, với những phẩm chất trổi vượt và lòng can đảm phi thường đáng được ghi nhận và tôn vinh. Thông điệp của cuốn sách, vì thế, trước hết là một lời khích lệ và nguồn tự hào cho phái nữ: hãy nhìn vào những tấm gương đi trước để thấy được phẩm giá cao quý và tiềm năng thánh thiện nơi chính mình, và từ đó, lên đường để trở nên những vị thánh của thời đại hôm nay. Đồng thời, đây cũng là một lời mời gọi chân thành dành cho phái nam: hãy có cái nhìn tôn trọng đúng mực, biết nhận ra, trân quý và cùng học hỏi sự mạnh mẽ, lòng kiên trung và sự hy sinh thầm lặng nơi người phụ nữ.
Trên hết, toàn bộ dòng chảy lịch sử này muốn làm chứng về một chân lý, đó là một Thiên Chúa quyền năng và yêu thương, Đấng đã và đang biểu dương sức mạnh của Ngài nơi chính nhân loại, và thường chọn dùng những điều thế gian cho là yếu đuối để thực hiện những công trình vĩ đại. Nơi người phụ nữ, chúng ta thấy rõ ràng rằng: sức mạnh đích thực không nằm ở quyền lực hay tiếng nói lớn, mà ở tình yêu thẳm sâu, đức tin vững vàng và lòng trung tín không lay chuyển – những điều làm nên vẻ đẹp bất tử và sức mạnh vô song trong công trình cứu độ của Thiên Chúa.”
Trích dẫn “Dẫn Nhập: Nội dung của tập sách”
